عالم كثرت را ادا كردن ، در مقام عبوديّت حضرت حقّ ، عبد صرف بودن ؛ و آثار توحيد او را در جميع عوالم و در تمام حركات و سكنات مراعات نمودن ، و تمام جهات لازم درجات و مراتب سلوك و مجاهده را بنحو اعلى و اتمّ رعايت كردن ، آن هم نه تنها در يك لحظه و دو لحظه بلكه در تمام دوران مدّت حيات . ببينيد چقدر لطيف و عميق و دقيق است ؛ و چقدر برّنده و داراى احتياط و مراقبت . و البتّه به مجرّد مختصر انحراف انسان در جهنّم نمىافتد ؛ و ليكن حقّ آن صراط مستقيمى كه به اين دقّت است نيز ادا نشده و به قدر انحرافش بهره از صراط مستقيم كمتر دارد ؛ و به هر مقدارى كه انحراف از اين صراط بيشتر باشد خطرش بيشتر است ؛ و از اين خصوصيّتِ استقامت در طريق بهرهء كمترى دارد . و البتّه اين صراط مستقيم همان است كه حضرت باقر عليه السّلام دربارهء آن ميفرمايد ؛ از مو باريكتر و از شمشير تيزتر است ؛ و اختلاف عبور مردم از آن مانند برق خاطف و وزش باد و دويدن است و حركت سواره و حركت پياده ، به همان درجه اختلاف رويّه و سلوك آنها با آن حضرت است . و حقيقت مطلب اينست كه انسان بايد در دنيا زندگى كند ؛ و از آن براى عوالم ديگر بگذرد و عبور كند . اگر همانطور كه انبياء و ائمّهء طاهرين زندگى كردند ، توأم با صدق و امانت و توحيد باشد ، خوب عبور مىكند ؛ و گرنه ، نه ؛ صراط همان صورت واقعيّه حقيقيّه انسانيّت است ؛ و حقيقت آن صورت ، مسير و راه علىّ بن أبى طالب